علایم و نشانه های بلاست و انواع آن

بیماری بلاست برنج یکی از مهمترین بیماری های محصول برنج می باشد که گستره بزرگی از شالیزار های کشور از شمال کشور تا آذربایجان و تا جنوب و استانهای جنوب غربی  مثل خوزستان و فارسو چهارمحال و بختیاری و کهکیلویه و بویر احمد را مبتلا کرده است و هر ساله گزارش خسارات زیادی رو به ثبت رسانده است

 

عامل بیماری

(Fungi, Ascomycota) Pyricularia grisea (Telomorph: Magnaporthe grisea)

در این جنس کنیدی هایی 4-2 سلولی گلابی تا بیضی شکل با انتهایی باریک تشکیل می شوند. این کنیدی ها دارای دو دیواره عرضی (3 سلولی) می باشند. کنیدیوفرها در پشت و روی برگ ها تشکیل می شوند که ممکن است روی هر کنیدیوفر 20-1 کنیدی تشکیل گردد. کنیدیوفرهای قارچ بلاست معمولا از سطح برگ ها بصورت منفرد یا مجتمع از هر روزنه برگ خارج می شوند.

 

نحوه خسارت و علائم بیماری

تظاهرات مختلف این بیماری بر روی یرنج  وجود دارد. که : ( Leaf ,Panicle ,neck ,node  بلاست برگ، خوشه، گردن، گره ) از مهم ترین بلاست ها می باشد. برگ ها و گردن سنبله در برنج بیشتر مورد حمله عامل بیماری اند. علائم اولیه روی برگ ها شامل لکه های کوچک سفید متمایل به خاکستری دارای حاشیه سبز تیره که در حین بلوغ بزرگ و دوکی شکل می شوند. این لکه ها به تدریج با رشد برگ ها توسعه یافته و دارای بخش مرکزی سفید و حاشیه ای قهوه ای می شوند در این حال اگر قاعده برگ ها مورد حمله قرار گیرد کل برگ برنج خشک می شود.

سه نوع بلاست وجود دارد :

1- بلاست برگ Leaf Blast این نوع از بلاست تولید لکه هایی با مرکز روشن و حاشیه ای قهوه ای در برگ ها نموده و ممکن است باعث از بین رفتن گیاهچه و گیاهان جوان در مرحله پنجه زنی شود. بلاست برگ باعث کوتولگی بوته ها، کاهش محصول خوشه ها و وزن دانه ها می شود.

 

2- بلاست خوشه (پوسیدگی گردن) Neck rot and Panicle Blast این نوع از بلاست باعث پوسیدگی گردن و آسیب شدید محصول می شود. برگ های برنج در بلاست خوشه ورقه ای و سفید شده ، دانه ها پوک و یا ناقص پر شده و باعث کاهش کیفیت آرد می شود.

 

3- بلاست در محل گره ها و غلاف برگ Collar Rot بلاست در محل گره ها موجب قهوه ای شدن و پوسیدگی و خشکیدگی ساقه شده و گیاه را در معرض شکستگی بر اثر وزش باد قرار میدهد. این آلودگی ها بیشتر در اواخر فصل رشدی برنج و هنگامی که در ناحیه گره ها رطوبت تجمع یافته ایجاد می گردد.

 

 

چرخه بیماری:

قارچ عامل بیماری بلاست زمستان را به صورت میسلیوم در بقایای آلوده برنج، کاه و کلش و بعضی از علفهای هرز به سر می برد و یا اینکه به صورت میسلیوم و اسپر در روی بذور حاصل از مزرعه آلوده وجود دارد. وقتی در هار شرایط جوی برای رویش میسلیوم و جوانه زدن اسپر مساعد گردد، میسلیوم ها در روی کاه وکلش رشد کرده و تشکیل کنیدیوفر می نماید و روی این کنیدیوفرها ، کنیدی ها تشکیل می شود. ا وزش باد کنیدی ها در هوا پراکنده گردیده و این کنیدی های معلق در هوا روی برگهای برنج قرار می گیرند. در صورت مساعد ودن شرایط اسپور جوانه زده و به داخل سلول نفوذ کرده و ایجاد علائم می کند.

توسعه و گسترش بيماري بستگي كامل به عوامل جوي دارد. رطوبت نقش مهمي در گسترش بيماري داشته و كنيديهاي قارچ موقعي روي برگ توليد خواهند شد كه رطوبت نسبي هوا حدود 93% و يا بيشتر باشد و در مواقعي كه رطوبت نسبي هوا كمتر از 88% باشد، اصولاً اسپوري تشكيل نخواهد شد. حرارت نيز مانند رطوبت نقش عمده‌اي در گسترش بيماري دارد. مناسبترين درجه حرارت براي جوانه زدن و تشكيل كنيدي‌ها 28-25 درجه سانتي‌گراد مي‌باشد، مضافاً اينكه اين درجه مناسبترين درجه حرارت براي حمله قارچ به نسوج گياه نيز ذكر گرديده است. مشاهدات در مزارع شمال ايران نشان مي‌دهد كه علاوه بر حرارت و رطوبت، آفتاب رل مهمي در متوقف كردن فعاليت بيماري دارد، چه آفتاب علاوه بر جلوگيري از تندش كنيدي باعث كم شدن رطوبت و در نتيجه جلوگيري از توسعه بيماري مي‌گردد. بيماري در قسمتي از مزارع كه در سايه و يا پناه درختان قرار گرفته باشند، بشدت گسترش يافته و در نتيجه در روي برگ لكه‌هايي كه حامل تعداد زيادي كنيدي مي‌باشند، تشكيل مي‌گردد.

باد در شيوع بيماري بلاست نقش متضادي دارد. آسيبهاي وارده به قسمتهاي سطحي گياه توسط بادهاي شديد به نفوذ قارچ عامل بيماري كمك مي‌نمايد. در عوض محرك تبخير در گياه است و در نتيجه سيليسي شدن بافت برگ و تجمع ساير مواد رشدي را در گياه افزايش مي‌دهد كه اين عمل باعث تقويت عكس‌العمل مقاومت گياه مي‌شود. بعلاوه باد شديد عامل مكانيكي رهاسازي كنيدي‌هاي قارچ عامل بيماري مي‌باشد، ولي بادهايي كه كمتر از 5/3 متر در ثانيه باشند، فقط كنيديفرهاي قارچ عامل بيماري را خشك مي‌كنند. شبنم و بارندگي نيز در تراكم آلودگي مؤثر مي‌باشد. وقتي كه شبنم براي دوره‌هاي طولاني بر روي برگهاي بوته برنج باقي بماند، آلودگي زيادي بر روي برگها ظاهر مي‌گردد. بيماري بلاست معمولاً در مناطق مرتفع‌تر كه شبنم براي مدت طولاني‌تر دوام دارد ( گاهي تا ظهر باقي مي‌ماند) شديدتر بوده، تا مناطق ساحلي كه شبنم براي مدت طولاني باقي نمانده و با نسيم صبحگاهي از بين مي‌رود. باران علاوه بر اينكه درجه حرارت آب شاليزار را پايين آورده، باعث افزايش رطوبت نيز در طول روز و شب مي‌گردد. ريزش باران با هواي ابري همراه بوده و در نتيجه تعداد سلولهاي سيليسي كاهش يافته و در نتيجه مقاومت برنج نيز كمتر شده و آمادگي بيشتري نسبت به پذيرش بيماري پيدا مي‌كند.

زمستانگذرانی عامل بیماری بصورت فرم غیرجنسی (میسلیوم و کنیدی) در کاه و کلش برنج و یا بذور در مزرعه است. با ایجاد شرایط مساعد کنیدی های قارچ تندش پیدا کرده و لوله تندشی از راه روزنه ها یا بصورت مکانیکی وارد سلول های اپیدرمی گیاه می شود. در انتهای لوله تندشی آپرسوریوم ایجاد و وارد حفره بین سلولی می شود.

نيتروژن يكي از عناصري است كه به منظور افزايش محصول در تغذيه گياه بكار مي‏رود مصرف زياد نيتروژن بدون توجه به مقدار فسفر و پتاسيم مصرف شده باعث تشديد بيماري بلاست مي‌شود.

روش های کنترل بیماری

کنترل غیر شیمیایی زراعی: استفاده از بذر سالم، ارقام مقاوم، کودهای مناسب، حذف بقایای گیاهی، تنظیم تاریخ کشت و مدیریت آب از روش های کنترل این بیماری است. زودکاشت برنج تا حد زیادی در کمتر مبتلا شدن گیاه به این بیماری مؤثراست. بهتر است پس از برداشت محصول بقایای گیاهی جمع آوری و یا سوزانده شود. کودهای ازته بیماری را تشدید می کنند بهتر است از زیاده روی در مصرف این کودها خودداری گردد.

برای مبارزه با این بیماری داروخانه کشاورزی ارگانیک دوست مزرعه ،

میزان و  دوز خاصی( به نسبت آلودگی) از بردو فیکس یا اگریفوس استفاده و توصیه مینماید که بسیار موثر و جایگزین خیلی مناسب برای  سموم شیمیایی و خطرناک قارچ کش می باشد .